Leven in bezet Oekraïne

Ardy Beld

De auteur sprak ter plaatse of telefonisch met Oekraïners uit diverse lagen van de bevolking:

voormalige krijgsgevangenen, vluchtelingen, collaborateurs, verzetsmensen, ontvoerde

kinderen. Ze vertellen over hun gevangenschap, gedwongen russificatie, martelingen,

vernederingen. In totaal controleert Rusland nu 20% van Oekraïne, 110.000 km², bijna twee

keer zo groot als Nederland en België samen, waar ongeveer 6 miljoen mensen wonen.

Het boek bestaat uit vijf hoofdstukken: deportatie, vlucht, gevangenschap, collaboratie,

verzet.

Al in 2014 werden Oekraïense kinderen van de Krim gedeporteerd naar adoptiegezinnen in

Rusland, in ruil voor geld. Na de invasie van 2022 sprak het Kremlin over “700.000

Oekraïense minderjarigen” die naar Rusland vertrokken zouden zijn. Dat getal is sterk

overdreven: Oekraïne spreekt over 20.000. Sommige kinderen zijn wezen en zaten voorheen

in internaten of klinieken, de meeste hebben een achterstand of handicap. Het einddoel is ze

in te zetten aan het front tegen Oekraïne. Rusland heeft 200 kampen waar ze die kinderen

‘heropvoeden’ in de Russische taal, cultuur, geschiedenis, waar ook Russische kinderen uit

probleemgezinnen zitten en waar ze opgeleid worden tot toekomstige soldaten (VRT,

25.09.2025). Oekraïens spreken is er verboden. Ze krijgen dagelijks te horen dat Oekraïne

binnenkort niet meer zal bestaan.

Het Internationaal Strafhof in Den Haag vaardigde in maart 2023 een arrestatiebevel uit

tegen Poetin en tegen Maria Lvova-Belova, ombudsvrouw voor de kinderrechten. Soms

slagen familieleden of organisaties, zoals Save Ukraine, erin een kind uit Rusland weg te

halen, met veel moeite en via lange omwegen. Maar dat is een klein deel: de meesten

krijgen een Russische naam en worden definitief Rus.

In hoofdstuk 2 zijn Oekraïners aan het woord die op de vlucht zijn. Artjom en zijn gezin

vluchtten uit het bezette Melitopol. Hij beschrijft hoe de Russen zijn stad veroverden. Hij kon

niet naar het vrije deel van zijn land, wel met de bus naar de Krim en vandaar naar

Krasnodar. Daar wonen ze illegaal tussen vijandige Russen. Een moeder en een dochter

vertellen dat de Russen in hun stadje Dniproroedne burgers vermoord hebben en iedereen

die kritiek uitte in folterkelders stopten, ook jongens van 14 jaar.

Sommige vluchtelingen zijn ondanks de gevaren al teruggekeerd naar Oekraïne omdat ze

niet konden integreren in het Westen.

Het Centrum voor Burgerlijke Vrijheden, opgericht in 2007, kreeg de Nobelprijs voor de

Vrede in 2022. Het spoort burgers op die door de FSB gevangen zijn en probeert hen weer

vrij te krijgen, o.a. met de hulp van het Rode Kruis. Momenteel zitten 4.100 Oekraïense

burgers vast in 150 Russische gevangenissen of kampen, meestal onterecht. Ze mogen

geen contact hebben met Russische gevangenen. Ook zij worden gefolterd met elektrische

kabels etc. Een aantal van hen kwam in Russische handen na verraad door jaloerse buren.

Collaborateurs waren er vooral in de ‘Volksrepublieken’ Donetsk en Loegansk en op de Krim.

Drie van hen waren bereid te praten. Ze hebben veel lof voor de Russen en verkondigen dat

heel Oekraïne bij Rusland moet horen. Ze vinden dat het Westen in verval is en dat het de

omwentelingen in Oekraïne veroorzaakt heeft.

Er is ook ondergronds verzet tegen de bezetters, o.a. van vrouwelijke partizanen in de

Volksrepublieken, in Melitopol, Marieoepol en op de Krim. Ze riskeren genadeloze

folteringen, levenslange gevangenis en zelfs de dood als ze verklikt worden. Ze willen dat de

wereld weet dat de Russen niet welkom zijn. Ze doen dat met een ondergronds krantje.

Op de Krim is het onderwijs sinds 2014 één en al militaire propaganda voor Rusland.

Russische soldaten roven er huizen en bedrijven straffeloos leeg.

Islamitische inwoners uit Tsjetsjenië, Oezbekistan, Tadzjikistan worden naar het bezette

Melitopol gebracht om de Oekraïners te vervangen. Er zijn veel moskeeën geopend en in het

straatbeeld verschijnen steeds meer hidjabs (hoofddoeken). Zo russificeert men

stapsgewijze de Oekraïense gebieden.

In Starobilsk nabij Loegansk eigenen de Russische militairen zich de Oekraïense vrouwen

en meisjes toe, ze stelen van alles en beweren dat ze de bevolking bevrijd hebben. Alle

Oekraïense schoolboeken zijn er vernietigd. Wie verzet pleegt, wordt gemarteld, verkracht of

doodgeschoten. Ofwel worden hun kinderen verkracht. Verzetsmensen hopen nog altijd dat

het Oekraïense leger hen zal komen bevrijden. Zij hebben het gevoel dat ze in de steek

worden gelaten: de internationale aandacht gaat naar het front, velen berusten erin dat de

bezette gebieden verloren zijn.

Het boek eindigt met een begrippenlijst.

Beoordeling

De auteur is erin geslaagd om getuigenissen te verzamelen van mensen die dagelijks de

bezetting ondervinden of eraan meewerken en die anders de pers niet halen. Hij toont

duidelijk aan dat lang niet alle bewoners van de Donbas en van de Krim Russisch-gezind

zijn, ondanks alle propaganda die ze over zich krijgen. Samen met het boek van Stanislav

Asejev, ‘Het Concentratiekamp in de Paradijsstraat’, toont hij aan hoeveel er gefolterd,

verkracht en gemoord wordt door de bezetters en hoeveel ellende de oorlog al heeft

aangericht.

Enkele opmerkingen: een kaart ontbreekt. Niet iedere lezer weet waar Krasnodar, Lipetsk,

Melitopol, Taganrog, Berdjansk liggen. Bij de begrippen (p.155) staat dat ‘katsapy’ een

scheldwoord is voor Russen, maar niet dat het ‘slachters’ betekent. Bij die begrippen zou ook

mogen staan: filtratiekamp en HIMARS.

Bij een volgende druk mag de uitgever enkele zetfouten verbeteren: ’s nacht (p. 32) is ’s

nachts; ‘begon’ (p. 46) moet begin zijn; ‘Smolenk’ (p. 62) moet Smolensk zijn; de tramrails

‘was’ kapot veranderen we in ‘waren’ kapot en een ‘Oekraïens’ dichteres in ‘Oekraïense’

dichteres.

Referentie:

Ardy Beld,

Leven in bezet Oekraïne.

Uitgeverij Noordboek, Gorredijk, januari 2026

Paperback, 158 pagina’s, foto’s, begrippen.

ISBN 978-94-647-1119-4; € 19,90.

©Jef Abbeel, Turnhout april 2026 www.jefabbeel.be