top of page

Geopolitieke atlas van Rusland

De geschiedenis van Rusland en de oorlog in Oekraïne in kaarten en infographics

Delphine Papin

Deze atlas is het werk van een team cartografen van Le Monde en correspondenten in Moskou. Hij

bestaat uit 5 delen.

In deel I krijgen we een zeer kort overzicht van de geschiedenis van Rusland en van de SU van de 9 de

eeuw tot nu, met nadruk op de periode sinds 1989. We krijgen kaarten en overzichtelijke tabellen

met gebeurtenissen in alle ex-Sovjetrepublieken tussen 1986 en 2022.

Grafieken tonen de Russische export, o.a. naar China: die groeide van 4,8% in 2000 naar 14,9% in

2020 (en in 2022 wellicht nog meer). Het betreft vooral olie en wapens. We krijgen ook cijfers over

demografie, orthodoxie, klimaatverandering (in Siberië en in het hoge noorden).

Deel II bespreekt de pogingen van Poetin om zijn invloed overal uit te breiden. In 2001 verklaarde hij

nog dat Rusland lid wou worden van de NAVO (p. 42), maar vanaf 2003 zorgden de Rozenrevolutie in

Georgië en de Amerikaanse inval in Irak ervoor dat hij het westen begon te wantrouwen. In 2004

bereikte de NAVO de grenzen van Rusland en brak in Oekraïne de Oranjerevolutie uit.

Vanaf 2006 sloeg de staatsrepressie toe: Anna Politkovskaja werd vermoord, Aleksandr Litvinenko

vergiftigd (nu is zijn zoon opgeroepen om in Oekraïne te gaan vechten). Vanaf 2007 uitte Poetin

geregeld harde kritiek op de VSA.

Belarus fungeert als vazal van Moskou, Centraal-Azië beschikt over gigantische oliereserves en is

bondgenoot van zowel Rusland als China. Het conflict tussen Rusland en Japan over de Koerilen is

nog niet opgelost. Rusland breidt zijn invloed uit in Afrika, het Noordpoolgebied en in de ruimte, ook

met spionage en cyberaanvallen (p. 58-63).

De confrontatie met de NAVO komt ter sprake in deel III. Het begon in 2008 toen het Westen de

onafhankelijkheid van Kosovo erkende, ten nadele van Servië, traditioneel een bondgenoot van

Rusland. In augustus viel Rusland binnen in Georgië, nadat Georgië geprobeerd had de opstandige

regio’s Zuid-Ossetië en Abchazië te heroveren. Het verloor 20% van zijn grondgebied.

Dan kwam de Arabische Lente, waarbij het Westen zich moeide met Libië en Kadhafi mee ten val

bracht. Daarna volgde de revolutie op Maidan, met de vlucht van Janoekovitsj. En in 2019 de

verkiezing van Zelensky, die van Poetin geen felicitaties kreeg.

De tabellen tonen dat het budget van de NAVO (1.100 miljard $) 24 keer dat van Rusland is, maar dat

van Rusland ligt wel hoger dan 45,8 miljard (p. 79), nl. 66,8 miljard $. Dat van de VSA bedraagt 801

miljard $ (Vrede.be, 5.5.2022).

Conflictstof is er ook in de Noordelijke IJszee met zijn olie- en gasvoorraden en in de drukbevaren

Oostzee. Door de oorlog is de Nord Stream 2-pijpleiding een mislukking geworden. 46,8% van het EU-

gas kwam vóór de oorlog uit Rusland (p. 88).

De Russische militaire enclave Kaliningrad ligt volledig binnen NAVO-gebied. Ze is het hoofdkwartier

van de Russische Oostzeevloot. Een andere enclave, Transnistrië, ligt ingesloten tussen Moldavië en

Oekraïne.

Poetins oorlogen staan in deel IV: Tsjetsjenië, Georgië, Syrië, Libië, Donbas en Oekraïne. Hij wilde

aantonen dat Rusland weer een grootmacht is en ze verhoogden zijn populariteit in eigen land (p.

116-117).

Het laatste hoofdstuk gaat volledig over de oorlog tegen Oekraïne. Heldere kaarten tonen de

geschiedenis van het land, de uitbreiding tussen 1939 en 1948 en de verliezen in 2014-2022. De

laatste kaart illustreert de stagnerende export van Oekraïense landbouwproducten: granen,

zonnebloemolie, koolzaadolie, alsook de landen die ervan afhankelijk zijn. 36% van de vruchtbare

aarde is nu onder Russische controle.

Poetin wou minder NAVO, maar krijgt er nu meer en hij wou de EU verdelen, maar nu is ze meer

verenigd dan ooit.

Beoordeling


2

Deze atlas is een degelijk hulpmiddel om het huidige conflict beter te begrijpen. Hij handelt niet

enkel over Rusland, maar evenzeer over Oekraïne. Puur voor de geschiedenis van beide landen is

‘The Dent Atlas of Russian History’ van Martin Gilbert beter. Maar die eindigt al in 1993 en deze van

Papin is ruimer, veelzijdiger en belicht ook economische en godsdienstige aspecten.

Twee details: de ontbinding van de SU gebeurde niet in Minsk (p. 21), maar in het bos van

Bialowieza, dat de grens vormt tussen Wit-Rusland en Polen en op 350 km van Minsk ligt. En het

militaire budget van Rusland is 45,8 miljard $ op p. 79 en 66,8 miljard $ op p. 111. Dit laatste cijfer

klopt (Vrede.be, 5.5.2022).

Referentie

Delphine Papin e.a.

Geopolitieke Atlas van Rusland

De geschiedenis van Rusland en de oorlog met Oekraïne in kaarten en infographics

Vertaling van: Atlas géographique de la Russie

Uitgeverij Nieuw Amsterdam, Amsterdam/Lannoo, Tielt, november 2022

Paperback, 157 pagina’s, 22 x 23 cm, kaarten, grafieken, € 24,99

ISBN 978-90-468-3030-7

©Jef Abbeel december 2022




Archief
Zoeken op tags
Categorie
bottom of page